SON YOLCULUK

Çağrı Bey'den Tuğrul Bey'e, Rey'den Alparslan'a

Her yolculuğun bir sonu vardır.

Kimi yolculuk bir şehirde biter.

Kimi bir savaş meydanında...

Kimi ise bir devletin tarihindeki bir dönemi kapatır.

Çağrı Bey ile Tuğrul Bey'in yolculuğu da böyleydi.

İki kardeş olarak çıktıkları yol, Büyük Selçuklu Devleti'ni doğurdu.

Fakat bir gün...

Onlar da bu dünyadan ayrılacaktı.

Geride ise kurdukları devlet kalacaktı.

Ve onların ardından gelecek olanlar, Selçuklu tarihinin yeni sayfasını açacaktı.

ÇAĞRI BEY'İN SON GÜNLERİ

Çağrı Bey hayatının son döneminde artık yaşlanmıştı.

Fakat devletin yükü omuzlarındaydı.

1059 yılında Selçuklu Devleti'nin içinden büyük bir tehlike çıktı.

İbrahim Yınal, Tuğrul Bey'e karşı isyan etmiş ve Hemedan'ı kuşatmıştı.

Çağrı Bey ise ağır hastaydı.

Fakat hastalığı onu devlet sorumluluğundan uzaklaştırmadı.

Oğulları Alparslan, Kavurd ve Yakûtî'yi büyük bir kuvvetin başında gönderdi.

İbrahim Yınal mağlup edildi.

Tuğrul Bey kurtarıldı.

İsyan bastırıldı.

Ve bundan kısa süre sonra...

Çağrı Bey Serahs'ta vefat etti.

Kaynaklarda ölüm tarihi çoğunlukla 1059, bazı kaynaklarda ise 1060 olarak verilir. Naaşı daha sonra oğlu Alparslan tarafından Merv'de yaptırılan türbeye nakledildi.

Burada özellikle bir gerçeğin altını çizmek gerekir:

Çağrı Bey'in savaşta öldüğüne dair bir kayıt yoktur.

Zehirlenerek öldürüldüğünü gösteren güvenilir bir kayıt da yoktur.

Kaynakların anlattığı tablo açıktır:

Ağır hastalık ve ardından ölüm.

Tarihçinin görevi efsaneyi büyütmek değil, hakikati korumaktır.

FAKAT ÇAĞRI BEY'İN ASIL MİRASI ÖLÜMÜ DEĞİLDİ

Onun asıl mirası oğluydu:

Muhammed Alparslan.

Çağrı Bey ölürken Selçuklu Devleti'nin doğusunda güçlü bir miras bırakmıştı.

Alparslan daha babası hayattayken onun adına önemli görevler üstlenmiş, Gaznelilere ve Karahanlılara karşı başarılar kazanmıştı.

Babasının ölümünden sonra Horasan'ın başına geçti.

Ve artık tarih, yavaş yavaş Alparslan'ın adını yazmaya başlayacaktı.

Fakat önce başka bir büyük sultan son yolculuğuna çıkacaktı.

Tuğrul Bey...

TUĞRUL BEY'İN SON YOLCULUĞU

Tuğrul Bey'in hayatının son yıllarında sağlık sorunları başladı.

1063 yılında Urmiye'de hastalandı.

Bağdat'ta onun öldüğü söylentisi bile yayıldı.

Fakat Tuğrul Bey Bağdat'a döndü.

Hatta büyük bir düğün merasimi yapıldı.

Ancak kısa süre sonra yeniden hastalandı.

Ve bu kez durum farklıydı.

Sultan, Seyyide Hatun ile birlikte Bağdat'tan ayrıldı.

Yaklaşık altı ay sonra...

Rey'de hayatını kaybetti.

Tarih:

4 Eylül 1063.

Yaklaşık yetmiş yaşındaydı.

Rey'de kendi adıyla anılan türbeye defnedildi.

Burada da aynı hassasiyet gerekiyor.

Tuğrul Bey'in zehirlendiğini veya siyasi bir suikasta kurban gittiğini gösteren güvenilir bir kaynak bulunmuyor.

Kaynakların verdiği bilgi:

Uzun süren hastalık ve ölüm.

BİRİ SERÂHS'TA, DİĞERİ REY'DE...

Düşünün...

İki kardeş.

Birlikte yola çıktılar.

Devlet kurdular.

Horasan'ı Selçuklu yurdu yaptılar.

İran'a indiler.

Bağdat'a girdiler.

İslâm dünyasının siyasî düzeninde yeni bir dönem başlattılar.

Ve sonunda...

Biri Serahs'ta, diğeri Rey'de toprağa verildi.

Ama onların kurduğu devlet yaşamaya devam etti.

İşte devlet olmanın en büyük ölçüsü de budur:

İnsanlar fanidir, devletin emaneti devam eder.

VE SONRA TAHT KAVGASI BAŞLADI

Tuğrul Bey'in çocuğu yoktu.

Ölümünden sonra vezir Kündürî, Tuğrul Bey'in vasiyeti doğrultusunda Süleyman'ı hükümdar ilân etti.

Fakat Çağrı Bey'in oğlu Alparslan bunu kabul etmedi.

Çünkü Alparslan güçlü bir askerî ve siyasî desteğe sahipti.

Üstelik yalnızca Alparslan değil...

Kutalmış da taht üzerinde hak iddia ediyordu.

Böylece Büyük Selçuklu Devleti'nin geleceği için yeni bir mücadele başladı.

KUTALMIŞ: TAHTIN DİĞER ADAYI

Kutalmış sıradan bir hanedan mensubu değildi.

Dandanakan'dan sonra önemli görevler üstlenmiş, Cürcân ve Damgan'ın fethinde bulunmuş, Azerbaycan ve Ermeniye taraflarında Selçuklu adına mücadele etmişti.

Fakat Tuğrul Bey döneminde onunla sultan arasında ciddi bir anlaşmazlık ortaya çıktı.

Tuğrul Bey öldüğünde Kutalmış artık Girdkûh'taydı.

Sonra kaleden çıktı.

Türkmenlerden büyük bir kuvvet topladı.

Ve Rey üzerine yürüdü.

Bu sırada Alparslan da Selçuklu tahtına doğru ilerliyordu.

ALPARSLAN VE KUTALMIŞ

İki Selçuklu hanedan mensubu karşı karşıya geldi.

Kutalmış'ın ordusu güçlüydü.

Alparslan'ın ordusu ise daha disiplinli ve devlet desteğine sahipti.

Kutalmış savaş alanında akarsuların yönünü değiştirerek çevreyi bataklığa çevirmişti.

Fakat hesap ettiği gibi olmadı.

Alparslan bataklığı geçti.

Kutalmış'ın ordusu bozguna uğradı.

Kutalmış geri çekildi.

Ve Girdkûh'a ulaşmaya çalışırken kayalık bir bölgede atından düşerek hayatını kaybetti.

Naaşı Rey'e getirildi ve Tuğrul Bey'in türbesine defnedildi.

Tarih:

7 Aralık 1063.

Burada da tarihî gerçek açıktır:

Kutalmış'ın ölümü de savaşın ardından geri çekilirken attan düşmesiyle gerçekleşmiştir.

ALPARSLAN TAHTTA

Kutalmış'ın ölümünden sonra önündeki en büyük rakibi ortadan kalkan Alparslan Rey'e geldi.

23 Ocak 1064'te Rey'de tahta oturdu.

Bir süre sonra Abbâsî Halifesi tarafından da sultanlığı resmen tasdik edildi.

Ve böylece yeni bir dönem başladı.

Çağrı Bey'in oğlu...

Muhammed Alparslan.

Onun önünde artık babasının ve amcasının kurduğu devleti büyütmek vardı.

TÖRE NE DİYOR?

Burada beş günlük hikâyemizin en önemli sorusuna geliyoruz.

Devlet nedir?

Türk töresinde devlet, şahsî mülk değildir.

Hükümdarlık bir emanettir.

Kur'an'ın ölçüsü ise bize şöyle seslenir:

“Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.”
(Nisâ, 4/58)

Bir başka ayette:

“Şüphesiz Allah adaleti, iyiliği... emreder.”
(Nahl, 16/90)

Demek ki devletin büyüklüğü sadece sınırlarının genişliğiyle ölçülmez.

Adaletiyle ölçülür.

Ordusunun büyüklüğüyle değil...

Milletine verdiği güvenle ölçülür.

Tahtının ihtişamıyla değil...

Emanete sadakatiyle ölçülür.

İKİ KARDEŞTEN BİZE KALAN

Çağrı Bey ve Tuğrul Bey'in hayatına bugün baktığımızda sadece savaşları görmemeliyiz.

Onlardan üç büyük ders çıkarmalıyız:

Birincisi: Birlik.

İki kardeş birbirlerinin önüne geçmek yerine aynı hedefe yürüdüler.

İkincisi: Emanet.

Devleti şahsî servet değil, gelecek nesillere bırakılacak bir emanet olarak gördüler.

Üçüncüsü: Yurt.

Yurt, sadece üzerinde yaşanan toprak değildir.

Yurt; milletin namusu, hafızası ve geleceğidir.

SON SÖZ

Çağrı Bey Serahs'ta öldü.

Tuğrul Bey Rey'de son nefesini verdi.

İkisinin de ölümünde tarihî kaynakların gösterdiği temel sebep hastalıktı.

Fakat onların ölümüyle Selçuklu tarihi sona ermedi.

Tam tersine...

Alparslan dönemi başladı.

Ve birkaç yıl sonra oğlu Çağrı Bey'in açtığı yoldan yürüyen Alparslan, 1071'de Malazgirt Ovası'nda Bizans İmparatoru Romanos Diogenes'in karşısına çıkacaktı.

İşte o gün...

Çağrı Bey'in yıllar önce gördüğü Anadolu...

Tuğrul Bey'in kurduğu devlet...

Ve Selçuklu nesillerinin taşıdığı ülkü...

Malazgirt'te yeniden tarih olacaktı.

Bir devletin hikâyesi böyle yazılır.

Bir nesil tohumu eker.

Bir nesil ağacı büyütür.

Bir başka nesil meyvesini toplar.

Çağrı ve Tuğrul Beyler tohumu ekti.

Alparslan ağacı büyüttü.

Malazgirt ise o ağacın tarihe düşen ilk büyük meyvelerinden biri oldu.

Ve geriye şu söz kaldı:

İnsan ölür, devlet yaşar.

Ama devlet de ancak adalet, töre, emanet ve millet şuuru ile yaşar.

Kur'an'ın emriyle:

“Adaletli olun.”

Türk töresinin sözüyle:

Devlet, millet içindir.

İşte Çağrı Bey ile Tuğrul Bey'in bize bıraktığı en büyük miras budur.