Taassubun Tribünü

Ekranlarda aynı kelimeler dönüp duruyor: boykot, diplomasi, müttefiklik, dostluk… Her biri bir çıkış yolu diye savunuluyor. Yıllar geçiyor, sözler gündemden düşmüyor; beklenen sonuç ise gelmiyor. Geçmişte bir cümleyle koruduklarımızı bugün bu argümanları tekrar ederek koruyamıyoruz. Söz çoğalıyor, f

Mehmet SERİN Sanayici/Yazar

Sesli okuma yapay zekâ ile üretilmiştir.

Ekranlarda aynı kelimeler dönüp duruyor: boykot, diplomasi, müttefiklik, dostluk… Her biri bir çıkış yolu diye savunuluyor. Yıllar geçiyor, sözler gündemden düşmüyor; beklenen sonuç ise gelmiyor. Geçmişte bir cümleyle koruduklarımızı bugün bu argümanları tekrar ederek koruyamıyoruz. Söz çoğalıyor, fakat yol alınmıyor.

 Tartışma ile çatışmayı çoğu zaman aynı şey sanıyoruz. İkisi de ferdin ve toplumun var olma mücadelesidir; fark, mücadelenin neyin çevresinde yürüdüğüdür. Tartışmada, hayatta henüz sınanmamış tezler karşı karşıya gelir. Tezin sahibi vardır; savunucularını artırmak için çalınmadık kapı bırakmaz. Çatışmada ise fikir, hayatın ve tarihin sınavına çıkar. Fikrin sahibi olmaz; toplumlar onun tatbikine ve sonuçlarına sarılır. Tez taraftar toplar, fikir ortak hayatı kurar.

 Fikir ortak nizama girer, ihtiyaçlara cevap verir ve sonuçlarıyla sınanır. Kurulların görüşü delilleriyle birlikte ortaya konduğunda bu sınamaya katılır; delilin yerine geçirilip dayatıldığında sahipli bir teze dönüşür. Kitleyi bir arada tutan da yalnızca aynı sözü tekrarlamak değil, ortak fikrin sonuçlarını birlikte üstlenmektir.

 Çatışma düşmanlık değildir. İtirazlarla fikri sınamak, mutabakatı ilmek ilmek örmektir. Muhatabın rızası da bu sınamadan geçer. Taraftarlık, insanları bir süre aynı safta tutabilir; fakat ortak fikirle sınanmayan duygular zamanla ayrışır. Fikrin etrafındaki itirazlar ise bağı koparmak yerine genişletir, güçlendirir.

 Hayat ve zaman fikri sınar. Fikir sınandıkça derinleşir, işlendikçe parlar. Dar kalan fikir, kendinden kuşatıcı olanla karşılaşınca elini öper, yerini ona bırakır. Bu yükselişi bir kişinin omzu taşımaz; fikrin vaadine inanan toplumlar, riskini de sonucunu da birlikte üstlenir. Çatışmanın ödülü tek tek fertlerin kazancı değil, toplumun bu vaade duyduğu imandır.

 Menfaatin öne geçtiği düzende siyaset, ortak bir fikir etrafında buluşmak yerine farklı kesimlere ayrı tezler sunar. Oy, tezin doğruluğunu değil taraftar sayısını gösterir. Her tez yeni bir deneme, her başarısızlık yeni bir tez ve manevra doğurur. Tasarım, prototip ve doğrulama döngüsü uzadıkça toplumun zamanı harcanır; başarı da ortak hayatın uzun vadeli neticesiyle değil, yöneticinin döneminde görünen sonuçla ölçülür. Kalabalık büyür, ortak yön belirmez.

 Tez savunuldukça taraftar kazanır; genişledikçe içi daralır, derinleştikçe basitleşir. Hayatın sınamasından kaçtığı için düşük riskli alanlarda tutunur. Onu taşıyan omuzlar yorulduğunda tez de çöker. Bu düello seyirciye bir şölen sunar: Kaybeden tez perdenin önünde, hayatta kaldığı sanılan tez perdenin arkasında ölür. İkisi de tiyatro sahnesindedir; alkış fikrin yaşadığını göstermez. Tartışmanın ödülü, rekabet içindeki fertlerin sinelerindeki ateşin düşmesidir; bedelini de yine fertler öder.

 Fikir, doğacak sonucu ve bu sonucun vadesini açıkça tanımlar. Boykot, diplomasi, müttefiklik ve dostluk kendi başına fikir değil, onun kullanabileceği araçlardır. Bu araçları ortak bir hedefe bağlamadığımızda aynı argümanları yıllarca gündemde tutar, ilerleyemeyiz. Bir cümleyle koruduklarımızla bugünün söz kalabalığı arasındaki fark, belki de burada saklıdır: Ortak fikir, insanları aynı safta toplamakla kalmaz; önlerinde birlikte yürüyecekleri bir yol açar.

 Üstünlük, imtiyaz, haklılık… Taassubun tribünüdür.

 Tribünde çok bağırır, çok harcar, az kazanırsın.

Fikirle sabrederek toplumca zafere ulaşırsın.

Yazarın diğer yazıları